„Pielęgniarstwo społeczne"

Problematyka pracy pielęgniarki » „Pielęgniarstwo społeczne"

Nazwa „pielęgniarstwo społeczne" rozpatrywana od strony samej działalności nie akcentuje oddzielnego rodzaju pielęgniarstwa, ale wskazuje na dominującą formę działania, charakteryzującą się specyficznymi cechami. Ta forma obejmuje wszelkie akty społeczne, z jakimi styka się człowiek chory i które nie są obojętne pielęgniarce. Takie formy można stosować zarówno w klinice, jak i w przemyśle, wszędzie tam, gdzie mamy do czynienia z człowiekiem. Powinna je wykorzystać zarówno pielęgniarka poradniana, jak i szkolna czy pracująca w przychodni.

W rozumieniu pielęgniarstwa społecznego jako formy działania, a nie rodzaju, nie mieści się termin „pielęgniarka społeczna", bo każda pielęgniarka z tytułu swego zawodu powinna być społeczna. Nie ma więc oddzielnej osoby zajmującej się pielęgniarstwem, aby nie posługiwała się społecznymi formami działania. Nie ma również wyodrębnionego obszaru, na którym tylko ten rodzaj pielęgniarstwa można uprawić, bo na każdym obszarze korzysta się z form działania społecznego, niezależnie od tego, na którym obszarze znajduje się człowiek potrzebujący pomocy (w szpitalu, poradni, szkole, czy zakładzie pracy). Pielęgniarstwo społeczne jako forma działania staje się przeciwstawieniem pielęgniarstwa indywidualnego czy zabiegów indywidualnych dotyczących wyodrębnionych miejsc fizycznych (somatycznych) na ciele chorego. To wcale nie oznacza, że każda pielęgniarka, niezależnie od obszaru, na którym działa, uprawia tę formę działalności. Działalność pielęgniarska, jako realizacja zadań i dążenie do określonych celów, dobiera takie formy i środki, które pozwalają na uzyskanie jak najlepszych rezultatów. Nie zawsze wszystkie formy mają być wykorzystane, a tylko te, które gwarantują skuteczność działania.

Jak już wspomniano, pielęgniarstwo będzie zawsze miało do czynienia z różnorodnymi aktami społecznymi, w które wchodzi człowiek będący pacjentem, oczekującym pomocy. Aktem społecznym określa się układy interakcji między poszczególnymi ludźmi oraz ludźmi i instytucjami, z którymi człowiek ma do czynienia. Interakcją natomiast nazywamy pewne zachowanie się jednej osoby w obecności drugiej, przy czym jedna z nich czyni coś na rzecz drugiej, a obie komunikują się między sobą. Każdy zatem człowiek wchodzi z innymi ludźmi w określone interakcje, które można obserwować i rejestrować. Wzajemne stosunki ludzkie polegają na tym, że na daną osobę działają inne, a ona z kolei działa na nie. Żaden człowiek nie może być wyeliminowany z oddziaływań innych ludzi ani nie może nie działać na innych. Z jednymi osobami są to związki bardzo ścisłe, z innymi luźniejsze, ale ponieważ każdy uczestniczy w zorganizowanym życiu społecznym, ma więc z nim bardzo określone powiązania. Będą one dotyczyły nie tylko osób, ale i instytucji. Instytucja dokonuje czegoś dla danej osoby, a zanim samo „dokonanie" nastąpi, osoba i instytucja komunikują się ze sobą. Komunikacja będzie zatem spełniała ważną rolę w interakcji społecznej (Tomaszewski T., 1968). Komunikacja polega na odbieraniu i przekazywaniu wiadomości o wszystkim, co w danej sytuacji wydaje się interesujące. Każda jednostka ludzka jest odbiorcą i nadawcą komunikatów o różnych wiadomościach i różnym znaczeniu. Tym sposobem przekazywane są treści nakazów, rozkazów i poleceń, wiadomości aktualne, opinie. Oczywiście za wiarygodność przekazywanych wiadomości i pogłosek trudno odpowiadać, ale komunikacja funkcjonuje niezależnie od tego, czy podaje wiadomości prawdziwe, czy fałszywe, dobre czy złe (Tomaszewski T., 1968).

Ważną również rolę w układach interakcji będzie spełniał nacisk zewnętrzny. Wzajemny nacisk jest wywierany przez wszystkich pozostających w stosunkach społecznych. Nacisk może być różnego rodzaju - zarówno moralny, jak i materialny. W niektórych grupach społecznych nacisk moralny dotyczy przestrzegania określonych standardów i postępowania, jest tak silny, że poddają mu się nawet osoby, które ich nie uznają. Nieprzestrzeganie przyjętych w danej grupie społecznej norm, zasad, obrzędów, tradycji naraża na uciążliwe przykrości ze strony grupy, a poddanie się im gwarantuje bezpieczeństwo, spokój i zapewnia pewien margines autonomii. Nacisk w stosunkach społecznych staje się potężną bronią przeciwko osobom wyłamującym się z uznanych standardów. Bardzo wyraźnie obserwuje się ten nacisk w układzie stosunków społeczno-zawodowych. Przyjęte standardy przez grupę społeczną, w której jednostka pracuje, wymagają od niej posłuszeństwa, podporządkowania, zależności i spełniania wszystkich poleceń, bez buntu, nawet jeśli nie dotyczą spraw zawodowych. W pewnych grupach społecznych wymaga się przestrzegania obrządków religijno-społecznych i jeśli osobnik chce wejść do grupy, musi się im podporządkować, ponieważ w przeciwnym razie nigdy nie nawiąże stosunków z grupą. Naciski będą przyjmowały formy unikania osoby, bojkotu, eliminowania jej ze spraw grupy społecznej, a często nastawienia wrogiego. Osoba poddana naciskowi może dojść do wniosku, że ponosi zbyt wysokie „koszty" swojej niezależności, ulega naciskowi i poddaje się wymaganiom grupy. Jeśli nie chce się poddać, a „koszty" działania w danej grupie zawodowej czy społecznej są zbyt wygórowane, musi nawet zmienić grupę, a co zatem idzie - i pracę.

Każda interakcja funkcjonuje na płaszczyźnie określonych potrzeb. Jeśli dziecko ma potrzebę miłości, będzie zabiegało o nią i tak postępowało, aby być kochane przez rodziców. Gdy pracownik będzie miał potrzebę osiągnięć, wówczas postara się nawiązywać takie interakcje, które pozwolą mu na to. Na bazie potrzeb rozwijają się motywy do podejmowania danych interakcji. Motywy będą rozumiane jako zespół bodźców pobudzających jednostkę do sformułowania celu i ustalenia programu działania umożliwiającego podjęcie określonej czynności. Motywy działania doprowadzają do powstania interakcji między partnerami. Znajomość motywów działania jednostki w celu nawiązania przez nią interakcji z innymi pozwala nie tylko na poznanie danej jednostki, ale również na zebranie danych typu prognostycznego, które mogą pomóc w kierowaniu jej zachowaniem. Znajomość motywów, którymi kierują się uczniowie w nawiązywaniu interakcji między sobą, pozwala nauczycielowi na skuteczne kierowanie ich wychowaniem. Podobnie jest z działaniem pielęgniarki środowiskowej, której znajomość motywów działania podopiecznych pozwala skutecznie przeciwstawiać się niewłaściwym interakcjom i przekształcać stosunki międzyludzkie na właściwe. Znajomość motywów działania pozwala osobom zajmującym się zespołami ludzkimi na kierowanie ich postępowaniem. Osoba zaniedbująca dom, nie wyrażająca troski o niego, kieruje się określonymi motywami, których poznanie pozwala nie tylko wyjaśnić, dlaczego to robi, ale również przewidzieć środki przeciwstawiające się tego rodzaju postępowaniu. Stwierdzamy, że nie wszystkie zestawy motywów prowadzą do pożądanych interakcji, i dlatego trzeba wyodrębnić motywy, które wprowadzają niepożądane interakcje i dążyć do ich zmiany lub likwidacji. Interakcje mogą mieć charakter pozytywny i negatywny, pomyślny i niepomyślny społecznie. Do pozytywnych interakcji będą należały: życzliwość, serdeczność, miłość, przyjaźń, chęć niesienia pomocy partnerowi, opiekuńczość itp. Jako negatywne należy wymienić: niechęć, zawiść, działanie na szkodę partnera, wrogość i inne.