Poprawnie funkcjonujące mechanizmy regulacji

Problematyka pracy pielęgniarki » Poprawnie funkcjonujące mechanizmy regulacji

Poprawnie funkcjonujące mechanizmy regulacji zapewniają jednostce bezpieczeństwo i dobre przystosowanie do środowiska biologicznego, ułatwiają jej nie tylko egzystencję, ale rozwój i rozmnażanie. Zaburzenia występujące w mechanizmach regulacji powodują, że organizm przestaje prawidłowo funkcjonować, a jego bezpieczeństwo zostaje zagrożone. Przykładem zaburzenia mechanizmu oddychania może być zamartwica noworodka. Płód znajdujący się w łonie matki jest zaopatrywany w pokarm i tlen z jej organizmu za pośrednictwem łożyska, dzięki temu żyje, rośnie, rozwija się. Przez urodzenie znalazł się w innym środowisku, zupełnie obcym, w którym musi w wielu czynnościach radzić sobie samodzielnie. Tlen musi pobierać z atmosfery, a pokarm też z zewnątrz, doustnie, z piersi lub butelki. Organizm, noworodka przychodząc na świat przynosi ze sobą wrodzone mechanizmy oddychania i ssania, zwane odruchami bezwarunkowymi. Gdyby nie był w nie zaopatrzony, nie byłby zdolny do samodzielnego funkcjonowania w nowym środowisku. Mechanizmy odruchu bez-warunkowego są podstawowymi mechanizmami pozwalającymi jednostce na utrzymanie równowagi ze środowiskiem, a dzięki nim przystosowanie się do nowej sytuacji.

Jeżeli noworodek po przyjściu na świat nie oddycha, musiały powstać u niego zaburzenia w mechanizmie oddychania. Jeżeli w krótkim czasie nie zostanie on doprowadzony do prawidłowego działania, dziecko zginie, a gdy stan zamartwicy będzie się przedłużał, mogą powstać nieodwracalne zmiany w korze mózgowej na skutek niedotlenienia jej. Dlatego położna lub pielęgniarka stara się zorganizować takie środki działania, które pozwolą uaktywnić odruch oddychania i nie dopuścić do przykrych następstw.

Innym przykładem z zakresu działalności pielęgniarskiej, podanym już poprzednio, jest usuwanie zaburzeń w układzie krążenia powstałych na skutek ucisku, co w konsekwencji może prowadzić do powstania odleżyn. Pielęgnowanie chorego będzie polegało na tym, aby nie dopuścić do nich, a jeśli już wystąpią, żeby je szybko zlikwidować. Należy więc zastosować takie środki działania, które pozwolą na usunięcie odleżyn i przywrócenie normalnego funkcjonowania zaburzonego mechanizmu krążenia w określonej części organizmu.

W podanym wyżej przykładzie mamy do czynienia z lokalnym zaburzeniem krążenia, które może wystąpić w jednym lub kilku miejscach, ale jest stosunkowo łatwe do zlikwidowania i bezpośrednio nie zagraża życiu jednostki. Mogą zdarzyć się zmiany tak duże, że wymagają wielu starań i zabiegów do ich usunięcia, ale leżą w zakresie działalności pielęgniarki. Bywają jednak znacznie poważniejsze zaburzenia mechanizmu krążenia i oddychania, gdzie nie wystarczy sama pielęgnacja, aby przywrócić normalne funkcjonowanie tych mechanizmów, ale potrzebna jest wytężona działalność lekarzy. Pacjent w stanie śmierci klinicznej, np. po zawale mięśnia sercowego, ma zahamowany mechanizm krążenia i oddychania. Akcja serca ustaje, a on przez krótszy lub dłuższy okres jest bliższy śmierci biologicznej niż życiu. Jeszcze kilkanaście lat temu było to normalne zejście. Obecnie, stosując zabiegi reanimacji, dąży się do przywrócenia akcji serca, a więc przywrócenia pacjenta do życia. „Istota reanimacji - jak mówi definicja - jest to całokształt zabiegów mających na celu przywrócenie życia choremu w stanie nagłego zatrzymania krążenia i oddychania" (Sadowski Z., 1967, s. 28). W celu przywrócenia chorego do życia konieczne jest zaktywizowanie, poruszenie mechanizmów regulujących oddychanie i krążenie. Należy więc podjąć liczne zabiegi i czynności pobudzające te mechanizmy, np. wykonać masaż serca, uruchomić sztuczne oddychanie, ułożyć chorego na odpowiednim podłożu, podłączyć niezbędną aparaturę itp. Jeśli dzięki celowym zabiegom uda się pobudzić do działania te dwa niezbędne do życia mechanizmy i stopniowo wzmocni się ich funkcję, chory zostanie przywrócony do życia. Jeżeli natomiast stosowane zabiegi nie dadzą oczekiwanego skutku i mechanizmy regulujące oddychanie i krążenie nie zostaną uruchomione, chorego nie będzie można uratować. Jest coraz więcej przypadków dających pozytywne efekty i należy mieć nadzieję, że będzie ich jeszcze więcej.

Bywają jednak takie przypadki, w których mechanizmy regulujące funkcje biologiczne jednostki przestają działać lub zaburzenia w nich są tak duże, że nic nie zdoła pobudzić ich do działania. Ma to miejsce u ludzi starych, u których zmiany w mechanizmach regulujących są nieodwracalne i nic ich od śmierci nie uratuje. Do takich przypadków będą również należały choroby nowotworowe, wywołujące nieodwracalne zmiany w całym organizmie, choroby wycieńczające organizm, gdzie nic już nie można pomóc. Można jednak opóźnić następowanie zmian przez odpowiednie działanie, pozwalające na zachowanie zdrowia. Będą tu zarówno oddziaływania lecznicze, jak i przestrzeganie zasad właściwego postępowania przez samego pacjenta. Zachowanie zdrowia w dużej mierze zależy od samej jednostki. Dużą rolę odgrywa tu jednak uświadomienie danej osoby o trybie postępowania oraz jej pozytywna motywacja wcielania tych wskazań do praktycznej realizacji. Dlatego tak ważna jest akcja uświadamiania osób zdrowych, jak mają postępować i czego unikać, aby jak najdłużej zachować zdrowie i sprawność. To są właśnie zadania profilaktyki. Jak wspomniano wyżej, dużą rolę w przystosowaniu noworodka do nowego środowiska i rozwoju takiego funkcjonowania, które zapewnia mu życie i rozwój, odgrywają wrodzone mechanizmy, zwane odruchami bezwarunkowymi.